డైనోసార్లు మరియు జురాసిక్ పార్క్: ప్రాచీన భారతదేశానికి చెందిన కృష్ణా నది తీరంలో కనిపించిన ఘన జ్ఞాపకం

డైనోసార్ల నిలయం – దక్షిణ భారతదేశం, కృష్ణా-గోదావరి పరివాహక ప్రాంతాలు (నవీకరించబడిన వ్యాసం)

డైనోసార్లను ఊహించినప్పుడు మనకు ఎక్కువగా ఉత్తర అమెరికా, మంగోలియా లేదా ‘జురాసిక్ పార్క్’ సినిమాలు గుర్తొస్తాయి. కానీ చాలా మందికి తెలియని విషయం ఏమిటంటే — దక్షిణ భారతదేశం, ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలలోని కృష్ణా-గోదావరి నది పరివాహక ప్రాంతం, ఎన్నో కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం శక్తిమంతమైన డైనోసార్లకు నిలయం అయ్యింది.

ఈ వ్యాసంలో మనం భారతదేశపు డైనోసార్లు, జురాసిక్ యుగం యొక్క జాడలు, మరియు కృష్ణా-గోదావరి లోయల్లో తవ్వకాల ద్వారా లభించిన అమూల్యమైన శిలాజాల గురించి తెలుసుకుందాం.

దక్షిణ భారతదేశం – మరచిపోయిన డైనోసార్ ప్రపంచం

తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్ నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కడప, గుంటూరు జిల్లాల వరకు విస్తరించి ఉన్న నదీ తీర ప్రాంతాలు, ముఖ్యంగా ప్రాణహిత-గోదావరి లోయ మరియు కృష్ణా పరీవాహక ప్రాంతం, అపారమైన ప్రాచీన జీవావశేషాలను కలిగి ఉన్నాయి.

ముఖ్యంగా లభించిన శిలాజాలు:

• డైనోసార్ ఎముకలు మరియు అస్థిపంజరం శకలాలు: భారీ సారోపాడ్‌ల (శాకాహార డైనోసార్ల) అవశేషాలు.

• అడుగుల ముద్రలు (Footprints): డైనోసార్ల కదలికలను తెలిపే జాడలు.

• గుడ్డు చిప్పల శిలాజాలు (Egg Fossils): గుడ్ల గూళ్ల రూపంలో లభించిన తవ్వకాలు, అవి సంతానోత్పత్తి చేసిన ప్రాంతాన్ని సూచిస్తున్నాయి.

• జురాసిక్ యుగానికి చెందిన వృక్ష మరియు చేపల అవశేషాలు: డైనోసార్ల కాలం నాటి పర్యావరణ వ్యవస్థను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇవి సహాయపడతాయి.

ముఖ్యమైన శిలాజ తవ్వకాల ప్రాంతాలు:

ప్రాంతం	రాష్ట్రం	యుగం	ప్రాముఖ్యత
కోటా ఫార్మేషన్	తెలంగాణ/మహారాష్ట్ర (ఆదిలాబాద్/చంద్రాపూర్)	ఆరంభ జురాసిక్	కోటాసారస్ శిలాజాలు లభించిన ప్రాంతం. భారత్‌లో ముఖ్యమైన జురాసిక్ సైట్.
యెర్రపల్లి ఫార్మేషన్	తెలంగాణ (ప్రాణహిత-గోదావరి లోయ)	ట్రయాసిక్	భారత్‌లో తొలి డైనోసార్ పూర్వీకుల (ట్రైయాసిక్ సరీసృపాలు) తవ్వకాల ప్రాంతాల్లో ఒకటి.
ఇసా ఫార్మేషన్	తెలంగాణ (భద్రాద్రి కొత్తగూడెం)	లేట్ క్రీటేషియస్	డైనోసార్ గుడ్లు మరియు ఇతర సరీసృపాల అవశేషాలు లభించాయి.
కడప/గుంటూరు జిల్లాలు	ఆంధ్రప్రదేశ్	వివిధ యుగాలు	డైనోసార్ అడుగుల ముద్రలు, గుడ్ల చిప్పల తవ్వకాలు.

 

శాస్త్రీయంగా గుర్తించిన భారతీయ డైనోసార్లు

దక్షిణ భారతదేశం మరియు దాని సమీప ప్రాంతాలలో కనుగొనబడిన అత్యంత ముఖ్యమైన డైనోసార్ జాతులు:

డైనోసార్ పేరు	కనుగొనబడిన ప్రాంతం	యుగం	రకం	గమనిక
Barapasaurus	తెలంగాణ (ఆదిలాబాద్, కోటా ఫార్మేషన్)	ఆరంభ జురాసిక్	సారోపాడ్ (భారీ శాకాహారి)	భారతదేశంలో లభించిన తొలి పూర్తి అస్థిపంజరాల్లో ఒకటి.
Kotasaurus	తెలంగాణ (ఆదిలాబాద్, కోటా ఫార్మేషన్)	ఆరంభ జురాసిక్	సారోపాడ్ (శాకాహారి)	కోటా ఫార్మేషన్ పేరు మీదుగా నామకరణం చేయబడింది.
Rajasaurus	గుజరాత్ (నర్మదా లోయ, క్రీటేషియస్)	లేట్ క్రీటేషియస్	థెరోపాడ్ (మాంసాహారి)	భారత్‌కు ప్రత్యేకమైన రాజు వంటి కొమ్ము డైనోసార్.
Bruhathkayosaurus	తమిళనాడు	లేట్ క్రీటేషియస్	భారీ సారోపాడ్	ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద డైనోసార్లలో ఒకటిగా భావించబడింది (దీనిపై పరిశోధన ఇంకా కొనసాగుతోంది).

భవిష్యత్తు దిశగా – శోధన మరియు పర్యాటక అవకాశాలు

ఈ అద్భుతమైన శిలాజ అవశేషాలు ప్రాచీన భారతదేశం వైజ్ఞానికంగా ఎంత గొప్పదో నిరూపిస్తున్నాయి. ఈ వారసత్వాన్ని పరిరక్షించడానికి మరియు ప్రచారం చేయడానికి ప్రభుత్వాలు, పాఠశాలలు మరియు యూనివర్సిటీలకు ఇది ఒక గొప్ప అవకాశం:

1. శిలాజ పార్కుల ఏర్పాటు (Fossil Parks): కోటా, యెర్రపల్లి ప్రాంతాలలో పరిశోధనాత్మక మరియు విద్యాపరమైన ఫాసిల్ పార్కులను ఏర్పాటు చేయడం.

2. అంతర్జాతీయ పరిశోధన కేంద్రాలు: దేశీయ, విదేశీ శాస్త్రవేత్తలతో భాగస్వామ్యం ద్వారా పరిశోధనలను ప్రోత్సహించడం.

3. విద్యా పర్యాటక మార్గాలు (Geo-Tourism): డైనోసార్ల జాడలు ఉన్న ప్రాంతాలను పర్యాటకులకు, విద్యార్థులకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడం.